ภาพจับหนุมาน–มัจฉานุ ประติมากรรมจากรามเกียรติ์ ประดับพระเมรุมาศ

“ภาพจับ” คือภาพที่ถ่ายทอดกิริยาอาการของตัวละครตั้งแต่สองตัวขึ้นไปในลักษณะต่อสู้ โอบกอด หรือประจันหน้ากัน โดยนำแบบแผนท่าทางจากนาฏศิลป์ไทยมาประยุกต์สร้างสรรค์เป็นงานประติมากรรม ซึ่งมักมีที่มาจากวรรณคดีเรื่อง “รามเกียรติ์”

ศิลปะภาพจับอาศัยการจัดวางท่าทางอย่างมีแบบแผน เพื่อถ่ายทอดเหตุการณ์สำคัญในวรรณคดี ทั้งการเคลื่อนไหวและการต่อสู้ ให้หยุดนิ่งอยู่ในท่วงท่าที่มีองค์ประกอบสัมพันธ์กันอย่างลงตัว

คำว่า “จับ” มาจากลักษณะท่าทางของตัวละครที่เอื้อมมือเข้าจับร่างกาย จับอาวุธ หรือเหนี่ยวรั้งเครื่องแต่งกายของอีกฝ่าย เพื่อสื่อถึงการต่อสู้และความขัดแย้งตามขนบศิลปะไทย

สำหรับผลงานประติมากรรมภาพจับประดับพระเมรุมาศเพื่อใช้ในงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เป็น “หนุมานกับมัจฉานุ” สร้างโดยฝีมือทีมช่างจากศูนย์ศิลปาชีพเกาะเกิด อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ถ่ายทอดฉากการต่อสู้จากเรื่องรามเกียรติ์ ตอน “ศึกไมยราพ”

เมื่อไมยราพ พญายักษ์แห่งเมืองบาดาล ลักพาตัวพระรามไปคุมขังไว้ หนุมานจึงอาสาลงไปช่วย ระหว่างทางต้องผ่านด่านสระบัวและพบกับมัจฉานุ ผู้มีร่างกายครึ่งลิงครึ่งปลา ทำหน้าที่เฝ้าทางเข้าเมืองบาดาล ทั้งสองต่างไม่รู้ว่ามีสายสัมพันธ์พ่อลูกต่อกัน เพราะมัจฉานุเป็นบุตรของหนุมานกับนางสุพรรณมัจฉา จึงเกิดการต่อสู้ขึ้นโดยไม่มีฝ่ายใดเอาชนะอีกฝ่ายได้อย่างเด็ดขาด ก่อนที่การซักถามถึงที่มาของมัจฉานุจะนำไปสู่การเปิดเผยความจริง

ภาพจับหนุมานกับมัจฉานุจึงถ่ายทอดเรื่องราวในวรรณคดีไทย ผ่านงานประติมากรรมที่สืบทอดภูมิปัญญาช่างไทย และนำมาประดับรอบพระเมรุมาศ พร้อมกับประติมากรรมตัวละครอื่น ๆ เพื่อร่วมเทิดพระเกียรติและน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง

ที่มา : สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร

#ประติมากรรม

#พระเมรุมาศ

#ศูนย์ประชาสัมพันธ์พระบรมศพ

#สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง

#Queensirikit