๔ ขั้นตอน การจัดสร้างประติมากรรมประกอบพระเมรุมาศพระบรมศพ สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง

สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากรได้รับมอบหมายให้ออกแบบและจัดสร้างงานประติมากรรมประกอบพระเมรุมาศพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ประกอบด้วยประติมากรรมรูปเทวดานั่งถือบังแทรก และเทวดายืนประคองฉัตรทองแผ่ลวด ชาลาชั้นที่ ๒ ประติมากรรมเทวดาประจำซุ้มบันแถลง ประติมากรรมรูปหงส์ประดับยอดเสา โดยกลุ่มประติมากรรมเป็นผู้ควบคุมและดำเนินการจัดสร้าง

การดำเนินงานครั้งนี้ คณะทำงานเลือกใช้ดินเหนียวเป็นวัสดุสำหรับการปั้นหุ่นต้นแบบ ดินเหนียวเป็นวัสดุธรรมชาติที่มีเนื้อละเอียดสามารถนำมาปั้นขึ้นรูปได้ง่าย สำหรับขั้นตอนการปฏิบัติงาน มีดังนี้
1. การออกแบบและขยายมาตราส่วน
คณะทำงานได้ศึกษาแบบลายเส้น วิเคราะห์ลักษณะ สัดส่วน ท่าทางการนั่งถือบังแทรก และการยืนประคองฉัตรตามลักษณะศิลปกรรมราชประเพณี ทำหุ่นต้นแบบจำลอง โดยปั้นหุ่นต้นแบบขนาดเล็กเพื่อดูมิติ ทิศทางแสงเงา และความสมดุลขององค์ประกอบโดยรวม และขยายมาตราส่วน โดยคำนวณสัดส่วนจากหุ่นจำลองเพื่อกำหนดขนาดความสูงและกว้างของชิ้นงานจริงที่จะจัดสร้างประกอบพระเมรุมาศ
2. การทำโครงสร้างภายใน
คณะทำงานได้เชื่อมดัดเหล็กเป็นโครงสร้างหลักตามทรวดทรงของเทวดา เพื่อรองรับน้ำหนักดินเหนียวไม่ให้ทรุดตัว มัดแท่งไม้กากบาท (ไม้ครอส) พันกับโครงเหล็กให้ทั่วโครงสร้าง ช่วยยึดเกาะเนื้อดินให้ทรงตัวคงรูปร่างได้มั่นคง
3. การขึ้นรูปทรง
คณะทำงานได้ทำการพอกดินเหนียวที่ผ่านการ กรองและนวดจนเนียน ลงบนโครงสร้าง เป็นลำตัว แขน ขา และศีรษะ โดยยังไม่ใส่รายละเอียด เน้นความถูกต้องของสรีระ หลังจากนั้น กดเนื้อดินให้แน่นสนิทกับแกนโครงสร้างเพื่อไม่ให้เกิดโพรงอากาศภายใน ปรับแต่งรูปทรงให้เห็นทรวดทรงอารมณ์ของท่าทาง เช่น ความอ่อนช้อยของการนั่ง และความมั่นคงของการยืนประคองฉัตร
4. ปั้นแต่งลวดลายและเก็บรายละเอียด
คณะทำงานได้ใช้เครื่องมือปั้นปลายแหลมร่างตำแหน่งของเครื่องทรง เช่น มงกุฎ กรองศอ ทับทรวง และพาหุรัด ลงบนผิวชิ้นงาน ปั้นแต่งดินลงตามตำแหน่งให้เป็นลวดลายตามกำหนด ระหว่างการทำงานให้พรมน้ำ และหลังจบงานในแต่ละวันให้คลุมผ้าชุบน้ำบิดหมาด และแผ่นพลาสติกเพื่อรักษาความชื้นตลอดเวลา ป้องกันดินแห้งหดตัว หรือแตกร้าว

ที่มา : ศูนย์ศิลปะและการช่างไทย สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร

#การจัดสร้างประติมากรรมประกอบพระเมรุมาศ
#สำนักช่างสิบหมู่กรมศิลปากร
#ศูนย์ประชาสัมพันธ์พระบรมศพ
#สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง
#QueenSirikit