การทำเครื่องสดประดับพระจิตกาธานถือเป็นขั้นตอนสุดท้ายในการประดับตกแต่งพระเมรุมาศ และถูกสรรสร้างในระยะเวลาที่อาจจะสั้นที่สุดในบรรดาองค์ประกอบต่าง ๆ ของงานพระราชพิธีฯ โดยเฉพาะการแทงหยวกจะต้องทำในชั่วข้ามคืนก่อนพิธีถวายพระเพลิง เพื่อให้หยวกกล้วยคงความสด และป้องกันเพลิงลุกลามไปยังส่วนอื่นของพระจิตกาธาน ซึ่งเป็นเชิงตะกอน

 โดยการแทงหยวกประดับพระจิตกาธาน ช่างฝีมือจะนำกาบกล้วยมาฉลุและแกะสลักด้วยมีดตอกลายให้เป็นลวดลายไทยอย่างประณีต  ซึ่งการแทงหยวกพระจิตกาธาน จำเป็นที่จะต้องเลือกใช้กล้วยตานี เพราะเนื้อด้านในมีสีขาวนวลสะอาด มีร่องน้ำละเอียด เก็บน้ำในลำต้นได้ดี ยางน้อย และเปลี่ยนสีหรือเหี่ยวช้ากว่ากล้วยชนิดอื่น และกล้วยตานีที่นำมาใช้แทงหยวก จะคัดสรรเฉพาะต้นที่มีขนาดใหญ่ ลำต้นอวบตรง และยังไม่ออกเครือ ซึ่งถือเป็นช่วงที่ต้นกล้วยมีความสมบูรณ์สูงสุด 

 ขณะที่ลวดลายที่นำมาใช้ ช่างฝีมือจะใช้ทักษะความชำนาญลงมีดฉลุลายโบราณโดยไม่มีการร่างแบบลงบนกาบกล้วย ป้องกันการช้ำ ส่วนลายที่ถูกนำมาใช้ จะมีทั้งลายกระจัง ลายกลีบบัว ลายฟันปลา ลายประจำยาม และลายแทงสิงห์ นอกจากลวดลายแกะสลักจากหยวกกล้วยแล้ว ยังมีการประดับตกแต่งเพิ่มเติมด้วยวัสดุธรรมชาติ เช่น ผิวมะละกอ กระดาษทอง หรือเครื่องสดอื่น ๆ เพื่อความสวยงามและสมพระเกียรติ 

 สำหรับประเทศไทยถือเป็นชาติแรกและเป็นชาติเดียวในโลกที่มีศิลปะการแทงหยวกประดับในงานพิธีศพและพระราชพิธี นอกจากความประณีตแล้ว งานแทงหยวกยังเต็มไปด้วยสัจธรรมแห่งชีวิตที่ว่า งานแทงหยวกจะงดงามเพียงใด เมื่อครั้งถูกไฟเผาก็สูญสลายไปเหลือไว้เพียงรูปที่งดงามตราตรึง เปรียบดั่งชีวิตคือการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป สิ่งที่เหลือไว้ไม่ใช่ร่างกาย แต่คือคุณงามความดีที่สร้างไว้จนเป็นที่จดจำ

ที่มา : ศูนย์ข้อมูลกลางทางวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม

#ศิลปะแทงหยวก #พระเมรุมาศ #ศูนย์ประชาสัมพันธ์พระบรมศพ #สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง #Queensirikit